Η διαδικασία της ανάγνωσης και της γραφής βασίζεται πρωταρχικά στην ικανότητα του ατόμου να διακρίνει και να χειρίζεται τους φθόγγους και τα αντίστοιχα σύμβολά τους. Η κατανόηση της διαδικασίας αυτής, που συνοψίζεται στη φράση «φωνολογική επίγνωση», αποτελεί το πρώτο βήμα για την επίτευξη της ικανότητας της ανάγνωσης και της γραφής.

Το αμέσως επόμενο βήμα για την ταχύτητα και την κατανόηση της ανάγνωσης αλλά και για την ορθογραφία αφορά στην επίγνωση της δομής της λέξης, ή αλλιώς στη «μορφολογική επίγνωση». Η σπουδαιότητα της μορφολογικής επίγνωσης είναι τεράστια στην ανάγνωση και τη γραφή, αφού οδηγεί το άτομο στην αυτόματη ικανότητα να αναγνωρίζει έως και τα πιο πολύπλοκα μορφήματα, να τα συνδυάζει και να τα συνθέτει σε λέξεις, π.χ. είσ-οδ-ος: πρόθεση-ρίζα-κατάληξη.

Η Λεξιλογία αποτελεί μία πρωτοποριακή, εύκολη, εύχρηστη και αποδεδειγμένα αποτελεσματική μέθοδο που οδηγεί στην ανάπτυξη της φωνολογικής και της μορφολογικής επίγνωσης της ελληνικής γλώσσας.

Ο χρήστης του εργαλείου αυτού, παιδί ή ενήλικας, συνθέτει φθόγγους σε συλλαβές, και μορφήματα σε σύνθετες λέξεις μέσα από ένα «παιχνίδι» που τον οδηγεί με ασφάλεια, βήμα-βήμα, από την φωνολογική στη μορφολογική επίγνωση της κάθε λέξης.

Η μέθοδος ανάπτυξης της φωνολογικής και της μορφολογικής επίγνωσης της ελληνικής γλώσσας είναι αποτέλεσμα δεκαετιών παρατήρησης και έρευνας σε παιδιά και ενήλικες με δυσλεξία, ένα ενιαίο «εργαλείο», με αρχή, μέση και τέλος, τρία κομμάτια που συνθέτουν ένα αναπόσπαστο σύνολο, που χτίστηκε βάσει της κατανόησης της λειτουργίας της γλώσσας και του τρόπου που αυτή γίνεται αντιληπτή από τον άνθρωπο.

Τι είναι η δυσλεξία

Η δυσλεξία είναι μια μαθησιακή δυσκολία, ένα ειδικό πρόβλημα στη φωνολογική και μορφολογική επεξεργασία του προφορικού και του γραπτού λόγου. Τα άτομα με δυσλεξία παρουσιάζουν μειωμένη φωνολογική και μορφολογική επίγνωση με αποτέλεσμα να κάνουν ηχητικά, φωνολογικά λάθη (π.χ. στάντα, αντί για τσάντα) και ορθογραφικά λάθη (π.χ. δηίκυση, αντί διοίκηση) που απαιτούν γνώση της μορφολογικής επεξεργασίας της λέξης. Η ανάγνωση στα πρώτα στάδια εξαρτάται περισσότερο από τη φωνολογική επίγνωση, ενώ η ακρίβεια και η ταχύτητα της ανάγνωσης και φυσικά η ορθογραφία εξαρτώνται περισσότερο από το επίπεδο της μορφολογικής επίγνωσης.

Διαφαίνεται λοιπόν, πως η αποκατάσταση της δυσλεξίας πρέπει εκτός από τη φωνολογική να εστιάζει και στη μορφολογική επίγνωση του ατόμου. 

Το φωνολογικό σύστημα μιας γλώσσας είναι το σύστημα των ήχων (φθόγγων) της, είναι αυτό που ακούς. Στη φωνολογική επίγνωση το άτομο μαθαίνει να αντιλαμβάνεται το σύστημα αυτό, να αποκτά επίγνωση της ηχητικής δομής μιας γλώσσας στο σύνολό της, να μπορεί να αντιλαμβάνεται ότι οι λέξεις αποτελούνται από σειρές φθόγγων. Τα άτομα με δυσλεξία παρουσιάζουν μειωμένη φωνολογική επίγνωση, που σημαίνει ότι μπορεί να αλλάζουν, να προσθέτουν ή και να παραλείπουν γράμματα καθώς και να δυσκολεύονται με συμπλέγματα συμφώνων, είτε στη γραφή, είτε στην ανάγνωση.

Στη μορφολογική επίγνωση το άτομο αναγνωρίζει το κάθε μόρφημα μιας λέξης, την κάθε μικρή ενότητα από το σύνολο των οποίων συντίθεται μια λέξη. Στην ελληνική γλώσσα η συνειδητή ορθή γραφή μιας σύνθετης λέξης προϋποθέτει τη μορφολογική επίγνωση, την επίγνωση δηλαδή ότι π.χ. η λέξη "διοίκηση" εμπεριέχει την πρόθεση "δια" και την ρίζα "οικ". Τα άτομα με δυσλεξία παρουσιάζουν μειωμένη μορφολογική επίγνωση (δεν αναγνωρίζουν δηλαδή καταλήξεις, προθέματα, κ.ά. στοιχεία της δομής της λέξης) τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο.

Τα συμπτώματα της δυσλεξίας επιδεινώνονται εάν το άτομο ακολουθεί τη γραφή greeklish, που είναι αρκετά διαδεδομένη ανάμεσα στους νέους. Ωστόσο η γραφή αυτή υπονομεύει την υπάρχουσα φωνολογική και μορφολογική επίγνωση που ήδη χτίστηκε ή χτίζεται στη σχολική ζωή. 

Η Ελληνική Ομογένεια

Ελληνικές κοινότητες μπορεί κανείς να βρει σε πολλά μέρη του κόσμου. Η επιθυμία να συνεχιστεί η ελληνική κληρονομιά από γενιά σε γενιά παραμένει δυνατή στην ελληνική Ομογένεια. Με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους εξακολουθούν και γίνονται προσπάθειες με σκοπό να διατηρηθεί ζωντανή η ελληνική γλώσσα και κουλτούρα.

Το οικιακό περιβάλλον διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην μεταλαμπάδευση των παραδόσεων και στη διατήρηση της γλώσσας. Στο σπίτι, οι Έλληνες παππούδες και γονείς προσπαθούν να παραδώσουν την γλώσσα στην επόμενη γενιά μιλώντας Ελληνικά. Ως εκ τούτου, τα παιδιά και οι ενήλικες που ζουν στην Ομογένεια αναπτύσσουν περισσότερο την ικανότητα ομιλίας απ’ ότι την ικανότητα γραφής. Μαθήματα Ελληνικών, όσον αφορά στην γραφή και την ανάγνωση, μπορεί κανείς να παρακολουθήσει σε πολλές ελληνικές κοινότητες, ωστόσο η απόσταση καθώς και οι πολλές καθημερινές δραστηριότητες των οικογενειών ενδέχεται να σταθούν εμπόδιο στην παρακολούθηση των μαθημάτων αυτών.

Η Λεξιλογία δίνει πια τη δυνατότητα να ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες. Με την καινοτόμο online πλατφόρμα για την γραφή και την ανάγνωση της ελληνικής γλώσσας, 

η Λεξιλογία υποστηρίζει την προσπάθεια διατήρησης της ελληνικής γλώσσας μεταξύ των νέων μελών της Ομογένειας.

Οι χρήστες της Λεξιλογίας στην ομογένεια, είτε παρακολουθούν ήδη μαθήματα Ελληνικών, είτε όχι, αποκτούν υψηλότερη φωνολογική και μορφολογική επίγνωση της ελληνικής γλώσσας. http://diaspora.lexilogy.com/about

Οι έρευνες καταδεικνύουν την σημασία της φωνολογικής και μορφολογικής επίγνωσης στην διδασκαλία μιας δεύτερης γλώσσας.

Εκτός από τα θετικά αποτελέσματα στην ανάγνωση, τη γραφή και την ορθογραφία, η γνώση της φωνολογικής και μορφολογικής δομής της λέξης βελτιώνει και το λεξιλόγιο καθώς διευκολύνει την απομνημόνευση τους.

Μια επιπλέον θετική επίδραση για τον δίγλωσσο χρήστη της Λεξιλογίας είναι ότι η μορφολογική επίγνωση της Ελληνικής που απέκτησε, προσφέρει αυτόματα μια καλύτερη κατανόηση της δομής της λέξης και σε άλλες γλώσσες και ιδιαίτερα στην Αγγλική. Αυτό συμβαίνει επειδή η μορφολογική δομή της λέξης στην Αγγλική αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό με την δομή της λέξης στην Ελληνική και πολλές αγγλικές λέξεις εμπεριέχουν ελληνικές ρίζες.

Για την συγγραφέα

Η μέθοδος της φωνολογικής και μορφολογικής επεξεργασίας από το πρώτο στάδιο, αυτό της αναγνώρισης των φθόγγων και του συσχετισμού συμβόλου και φθόγγου έως το τρίτο και τελευταίο στάδιο, αυτό της μορφολογικής επεξεργασίας της ελληνικής γλώσσας αποτελεί δημιούργημα της εξελικτικής ψυχολόγου Hester Hoette, με εξειδίκευση στις μαθησιακές δυσκολίες και ειδικότερα στη δυσλεξία. 

Η Hester Hoette γεννήθηκε στην Ολλανδία και σπούδασε ψυχολογία με κατεύθυνση στην εξελικτική ψυχολογία και αντίστοιχο μεταπτυχιακό (ΜΑ) από το Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ (UvA). Η διπλωματική της εργασία –έρευνα και διατριβή –επικεντρώθηκε στις μαθησιακές δυσκολίες με έμφαση στη δυσλεξία. Με το πέρας των σπουδών της εργάστηκε στο IWAL (Institute for Word Blindness and other Learning difficulties –Ινστιτούτο Δυσλεξίας και άλλων μαθησιακών δυσκολιών), ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα διάγνωσης και αντιμετώπισης μαθησιακών δυσκολιών στην Ολλανδία, όπου της δόθηκε η δυνατότητα να συνεργαστεί με τον επιστημονικό επικεφαλής του ινστιτούτου, τον Theo Schaap, τον πρώτο άνθρωπο που έφτιαξε ένα λογισμικό, ένα ψυχο-γλωσσολογικό πρόγραμμα, για την αποκατάσταση του προβλήματος, ένα εργαλείο για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της δυσλεξίας.

Το 1998 έρχεται στην Ελλάδα και ανοίγει το δικό της κέντρο για τη δυσλεξία, ένα κέντρο διάγνωσης, αποκατάστασης και μελέτης της δομής της γλώσσας. Στο δικό της χώρο, η Hester προχωρούσε σε διάγνωση του προβλήματος βασιζόμενη σε μία σειρά από τεστ που σχεδίασε η ίδια, έπειτα από έρευνα σε δείγμα 1.000 παιδιών (200 παιδιά ανά τάξη δημοτικής εκπαίδευσης), με σχετική άδεια από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, και τα οποία μετρούσαν τη φωνολογική επίγνωση, την ορθογραφία και την ανάγνωση. 

Στα 17 χρόνια έρευνας και αποκατάστασης των συμπτωμάτων της δυσλεξίας στο κέντρο της, η Hester οδήγησε περισσότερα από 150 παιδιά στην αποκατάσταση του προβλήματος που τα ταλαιπωρούσε.

Ταυτόχρονα κατέγραφε κάθε περιστατικό ξεχωριστά, την εξέλιξή του και τον τρόπο με τον οποίο το κάθε παιδί οδηγούνταν στη «θεραπεία». Στον ενάμιση περίπου χρόνο «θεραπείας» και με συχνότητα 1 ώρας την εβδομάδα και μέτρηση της εξέλιξής τους σε τρεις φάσεις -αρχή της αποκατάστασης, μέση και τέλος- όλα τα παιδιά επωφελούνταν τόσο στην ανάγνωση όσο και στην ορθογραφία αλλά και σε ψυχολογικό επίπεδο, αφού η αποκατάσταση του προβλήματος αφαιρούσε μία σημαντική πηγή άγχους από τα παιδιά και τις οικογένειές τους.

Η εμπειρία όλων αυτών των ετών εργασίας και η ψυχο-γλωσσολογική έρευνα πάνω στο αντικείμενο της διάγνωσης και της αποκατάστασης της δυσλεξίας οδήγησαν την Hester Hoette Ψωμάκα στη δημιουργία ενός λογισμικού, ήδη από το 2006 με την ονομασία Lexy Hellas, που με την πάροδο των χρόνων εξελίχθηκε σε μία μέθοδο, τη «λεξιλογία», εξαιρετικά εύχρηστη και χρήσιμη και κυρίως αποτελεσματική, που μπορούσε να ακολουθηθεί και χωρίς τη φυσική παρουσία του ειδικού. 

Η επιθυμία της Hester, η μέθοδος αυτή να μπορεί να είναι προσβάσιμη σε όλους όσοι την είχαν ανάγκη, και μάλιστα με χαμηλό κόστος, οδήγησε στο lexilogy.com 

Οι άνθρωποι

Η μέθοδος Λεξιλογία αποτελεί αποτέλεσμα έμπνευσης ενός ανθρώπου, της Hester Hoette και παρατήρησης πολλών ανθρώπων που την εμπιστεύθηκαν και βρήκαν σε αυτήν τον ειδικό που τους οδήγησε στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων τους, που δυσχέραιναν πολλές εκφάνσεις της ζωής τους. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι συνέβαλαν στη δημιουργία της μεθόδου, αφού αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας σε όλη την πορεία της αποκατάστασής τους.

Επιπλέον όλων αυτών των ανθρώπων, η Λεξιλογία οφείλει πολλά στον Joes Koppers, τον άνθρωπο που έκανε εικόνα και ήχο όλη αυτή τη διαδικασία, ένα λογισμικό για ηλεκτρονικούς υπολογιστές που με τη συμβολή του διαδικτύου είναι προσβάσιμο σε όποιον το επιθυμεί.

Οι σαφείς, επαναλαμβανόμενες οδηγίες για την εμπέδωση κάθε σταδίου και οι λέξεις που ακούγονται στη διάρκεια των προγραμμάτων εκφωνήθηκαν από τη συγγραφέα Αικατερίνη Σιδέρη και τον ηθοποιό –εκφωνητή Γιάννη Υφαντή.

Η επεξεργασία όλων των ηχητικών αποσπασμάτων της λεξιλογίας είναι αποτέλεσμα της επίμονης προσπάθειας και αφοσίωσης του μουσικού Κώστα Κούση.

Τέλος, μία ξεχωριστή αναφορά στον Theo Schaap, τον άνθρωπο που προκάλεσε την έναρξη αυτής της προσπάθειας. Η εμπιστοσύνη του στην Hester, την κινητοποίησε να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα αποκατάστασης για την ελληνική γλώσσα. Δυστυχώς, δεν είναι πλέον ανάμεσά μας για να διαπιστώσει τα αποτελέσματα αυτής της πορείας.